Dziękujemy, teraz zawsze będziesz na bieżąco!
Historia Czarnkowa początku 1919 roku to opowieść o odwadze, sprycie i determinacji mieszkańców. To właśnie tym wydarzeniom poświęcony jest Pomnik Powstańców Wielkopolskich, odsłonięty 8 stycznia 2019 roku z okazji 100. rocznicy Powstania Wielkopolskiego.
Pomnik powstał według projektu artysty rzeźbiarza Jarosława Boguckiego z Mosiny. Jego odsłonięciu towarzyszyły uroczyste obchody rocznicowe, podczas których mieszkańcy i zaproszeni goście oddali hołd uczestnikom zwycięskiego zrywu.
Powstanie Wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 roku. Było jednym z najważniejszych wydarzeń w historii regionu i zakończyło się sukcesem polskich powstańców.
W Czarnkowie przełomowe wydarzenia rozegrały się na początku stycznia 1919 roku. 5 stycznia mieszkańcy przejęli miasto bez rozlewu krwi, wykorzystując fortel. Sytuacja szybko jednak się zmieniła. Już 8 stycznia Czarnków został zaatakowany przez wojska pruskie.
Walki trwały przez cały dzień. Wieczorem powstańcy wyparli Niemców z miasta. Od tego momentu Czarnków pozostał w polskich rękach.
Właśnie data 8 stycznia została wybrana na dzień odsłonięcia pomnika sto lat później.
Zdobycie Czarnkowa nie oznaczało końca zagrożenia. Położenie miasta sprawiało, że znalazło się ono na ważnym odcinku północnego frontu powstania.
Na początku lutego 1919 roku wojska niemieckie z Wielenia i Piły rozpoczęły działania zmierzające do odzyskania Czarnkowa.
Silne niemieckie zgrupowanie nacierające od strony Wielenia zostało rozbite podczas walk pod Wrzeszczyną i Roskiem. Druga grupa wojsk, posuwająca się wzdłuż szosy ujskiej, została powstrzymana pod Jabłonowem.
Gdy bezpośrednie natarcie nie przyniosło powodzenia, rankiem 13 lutego oddziały niemieckie zaatakowały powstańców w Romanowie i Walkowicach. Początkowo odniosły sukces, jednak nie zdołały utrzymać zajętych miejscowości. Polski kontratak przeprowadzony z kilku kierunków zmusił Niemców do odwrotu.
Walki prowadzone w okolicach Czarnkowa miały duże znaczenie dla utrzymania miasta i pobliskich miejscowości po polskiej stronie.
Sytuacja polityczna była w tym czasie niezwykle skomplikowana. Zawieszenie broni podpisane 11 listopada 1918 roku w Compiègne zakończyło działania wojenne I wojny światowej, ale Wielkopolska formalnie nadal pozostawała częścią Niemiec.
Sprawa przyszłych granic Polski nie była jeszcze rozstrzygnięta. Stanowisko Niemiec wspierali również Brytyjczycy, którzy obawiali się nadmiernego osłabienia Niemiec i wzrostu znaczenia Francji w Europie.
Kwestia polska stawała się jednak coraz ważniejszym tematem konferencji pokojowej w Paryżu. 29 stycznia 1919 roku przed Radą Dziesięciu – jednym z najważniejszych organów konferencji – wystąpił Roman Dmowski, przedstawiając polskie stanowisko.
Niemcy, dostrzegając coraz mniej korzystną dla siebie sytuację międzynarodową, podjęli próbę szybkiego stłumienia Powstania Wielkopolskiego. Właśnie w tym okresie doszło do intensywnych walk na północnym froncie, między innymi w rejonie Czarnkowa.
W lutym 1919 roku kończył się kolejny okres zawieszenia broni pomiędzy Niemcami a państwami Ententy. Dotychczas był on automatycznie przedłużany. Tym razem marszałek Ferdynand Foch zażądał jednak, aby jego postanowienia objęły także Wielkopolskę.
Niemcy początkowo nie chcieli zaakceptować tego warunku. Foch zagroził jednak, że w przeciwnym razie nie podpisze dokumentu, co oznaczałoby formalny powrót do wojny.
16 lutego 1919 roku Niemcy podpisali rozejm w Trewirze, który objął również front wielkopolski. W teorii oznaczało to zakończenie działań powstańczych. Zapisy rozejmu nie były jednak wystarczająco precyzyjne i jeszcze przez kolejne miesiące dochodziło do lokalnych starć i incydentów, w których ginęli Polacy.
Zwycięstwo Powstania Wielkopolskiego nie oznaczało, że cały obszar położony na północ od Czarnkowa znalazł się w granicach Polski.
Po ustaleniu granic odrodzonego państwa Noteć stała się w rejonie Czarnkowa rzeką graniczną pomiędzy Polską a Niemcami. Taki stan utrzymywał się do 1945 roku.
Dla dzisiejszego turysty może być zaskakujące, że rzeka, która obecnie łączy krajobraz Doliny Noteci i jest miejscem rekreacji, przez ponad dwadzieścia lat wyznaczała granicę dwóch państw.
To kolejna warstwa historii Czarnkowa – miasta, którego położenie nad Notecią przez wieki wpływało nie tylko na handel i rozwój, ale także na jego polityczne i militarne znaczenie.
Pomnik Powstańców Wielkopolskich przypomina o mieszkańcach Czarnkowa i okolic, którzy w 1919 roku walczyli o przynależność tych ziem do odradzającego się państwa polskiego.
Dziś jest nie tylko miejscem oficjalnych uroczystości, ale również punktem, przy którym warto zatrzymać się podczas poznawania historii miasta. Za pomnikiem kryje się bowiem opowieść o dniach, kiedy o przebiegu przyszłej granicy decydowały wydarzenia rozgrywające się na ulicach Czarnkowa i w pobliskich miejscowościach.