Ławeczka Jana z Czarnkowa

Usiądź obok kronikarza, który opisał średniowieczną Polskę

Na placu Wolności, w samym sercu Czarnkowa, można spotkać jednego z najbardziej znanych mieszkańców miasta. Jan z Czarnkowa siedzi na swojej ławeczce pośród codziennego życia rynku – tak, jakby nadal obserwował ludzi i wydarzenia, które mogłyby trafić na kolejne strony jego kroniki.

Pomnik powstał w 2010 roku według projektu rzeźbiarza Andrzeja Moskaluka z Gorzowa Wielkopolskiego. Upamiętnia urodzonego w Czarnkowie średniowiecznego kronikarza, duchownego i podkanclerzego Królestwa Polskiego. Dziś ławeczka jest jednym z najbardziej charakterystycznych punktów placu Wolności i przypomina, że historia miasta tworzona była także przez ludzi, których działalność miała znaczenie daleko poza jego granicami.

Jan z Czarnkowa – od syna czarnkowskiego wójta do królewskiego podkanclerzego
Jan z Czarnkowa urodził się około 1320 roku w rodzinie wójta czarnkowskiego. Zdobywał wykształcenie również poza Polską – studiował we Włoszech. Jego kariera kościelna rozpoczęła się w Meklemburgii i Tarnowie, a od 1356 roku był związany z kapitułami poznańską i gnieźnieńską jako kanonik.

Ważnym momentem w jego życiu było związanie się z dworem Kazimierza Wielkiego. Dzięki poparciu króla Jan z Czarnkowa został podkanclerzym Królestwa Polskiego oraz archidiakonem gnieźnieńskim. Znalazł się tym samym bardzo blisko najważniejszych wydarzeń politycznych swoich czasów.

Jego losy zmieniły się po śmierci Kazimierza Wielkiego. W 1371 roku został oskarżony o kradzież insygniów koronnych i skazany na banicję. Do Polski powrócił w 1374 roku, a następnie odzyskał archidiakonat gnieźnieński.

Kronika pełna ludzi, konfliktów i emocji

Najważniejszym dziełem Jana z Czarnkowa jest kronika opisująca wydarzenia z lat 1370–1384. Autor przedstawiał w niej czasy, których w znacznej części sam był świadkiem i uczestnikiem.

Nie ograniczał się jedynie do zapisywania dat i kolejnych wydarzeń. Opisywał ludzi, konflikty polityczne, spory i napięcia związane z walką o władzę po śmierci Kazimierza Wielkiego. Dzięki temu jego kronika jest dziś jednym z ważnych źródeł wiedzy o Polsce drugiej połowy XIV wieku.

Jan z Czarnkowa zmarł w 1387 roku w Gnieźnie.

Historia obecna w codziennym życiu miasta

Pomnik na placu Wolności nie stawia kronikarza na wysokim cokole. Pozwala usiąść obok niego. Dzięki temu historia staje się częścią codziennej przestrzeni miasta – można zatrzymać się przy Janku podczas spaceru, zrobić zdjęcie albo po prostu spojrzeć na rynek z miejsca, z którego symbolicznie obserwuje go jeden z najbardziej znanych czarnkowian.

To właśnie takie spotkania z przeszłością pozwalają odkrywać kolejne warstwy Czarnkowa – miasta, w którym historia nie jest zamknięta w muzealnych gablotach, ale pozostaje obecna na ulicach i placach.